LIC पेड-अप मूल्य: प्रीमियम थांबवल्यास तुम्हाला किती मिळेल

LIC पेड-अप मूल्य म्हणजे काही वर्षे प्रीमियम भरून नंतर भरणा थांबवल्यावरही पारंपरिक LIC पॉलिसीत शिल्लक राहणारी रक्कम. भरलेल्या प्रीमियमच्या प्रमाणात विमा रक्कम कमी होते, आतापर्यंत जमा झालेला बोनस तसाच राहतो, आणि एकूण रक्कम मॅच्युरिटीला किंवा आधी मृत्यू झाल्यास मिळते. सूत्र, एक सोडवलेले उदाहरण आणि सरेंडरशी तुलना यांच्यासह संपूर्ण हिशोब खाली पाहू.

LIC पॉलिसी पेड-अप कधी होते?

ग्रेस कालावधीनंतरही प्रीमियम भरला नाही, तर पॉलिसी आपोआप पेड-अप होते, मात्र तिला आधी पेड-अप मूल्य मिळालेले असले पाहिजे. त्यासाठी कोणताही अर्ज करावा लागत नाही. पॉलिसी त्या टप्प्यापर्यंत पोहोचली नसेल, तर ती सरळ लॅप्स होते आणि काहीही मिळत नाही.

पॉलिसी	पेड-अप मूल्य कधी मिळते
1 ऑक्टोबर 2024 पूर्वी जारी बहुतेक नियमित प्रीमियम प्लान (8xx आणि 9xx मालिका)	2 पूर्ण वर्षांचा प्रीमियम भरल्यानंतर
काही जुने प्लान (उदा. 2014 पूर्वीचे अनेक प्लान)	3 पूर्ण वर्षांचा प्रीमियम भरल्यानंतर
1 ऑक्टोबर 2024 पासून जारी प्लान (7xx नवीन आवृत्त्या)	IRDAI च्या सुधारित नियमांनुसार साधारणपणे एका पूर्ण वर्षाच्या प्रीमियमनंतर
नियमित प्रीमियमचे साधे टर्म प्लान	साधारणपणे पेड-अप मूल्य नाही; संरक्षण फक्त संपते
सिंगल प्रीमियम प्लान	लागू नाही, संपूर्ण प्रीमियम आधीच भरलेला असतो

नेमकी अट तुमच्या पॉलिसी कागदपत्रातील “Paid-up policy” या भागात दिलेली असते. ती नक्की वाचा, कारण काही प्लानमध्ये नियम वेगळे असतात.

LIC पेड-अप मूल्याचे सूत्र

एंडोमेंट प्रकारच्या प्लानसाठी मूळ सूत्र असे आहे:

पेड-अप मूल्य = विमा रक्कम × (भरलेले प्रीमियम ÷ एकूण देय प्रीमियम) + जमा बोनस

तीन गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत:

1. गुणोत्तरात प्रीमियम भरण्याची मुदत धरतात, पॉलिसीची मुदत नव्हे. जीवन लाभची मुदत 21 वर्षे असली तरी प्रीमियम फक्त 15 वर्षे भरायचा असतो, म्हणून 7 प्रीमियम भरल्यास गुणोत्तर 7/15 होते, 7/21 नव्हे. त्यामुळे मर्यादित प्रीमियम प्लानमध्ये पेड-अप मूल्य वेगाने वाढते.
2. प्रीमियम कालावधीनुसार मोजतात. मासिक किंवा तिमाही प्रीमियममध्ये किती कालावधीचा प्रीमियम भरला गेला, याची तुलना LIC पूर्ण देय कालावधीशी करते.
3. मृत्यू आणि मॅच्युरिटीची रक्कम स्वतंत्रपणे कमी होते. मॅच्युरिटीपूर्वी मृत्यू झाल्यास नॉमिनीला मृत्यूवरील विमा रक्कम त्याच गुणोत्तराने कमी करून, सोबत जमा बोनस मिळतो.

मनी बॅक प्लानमध्ये सूत्र थोडे बदलते, कारण विमा रकमेचा काही भाग आधीच मिळालेला असतो. LIC च्या न्यू मनी बॅक 20 वर्षे प्लानमध्ये (920) मॅच्युरिटीवरील पेड-अप विमा रक्कम अशी असते:

(मॅच्युरिटीवरील विमा रक्कम + सर्व सर्व्हायव्हल बेनिफिट) × (भरलेले प्रीमियम ÷ एकूण देय प्रीमियम) − आधीच मिळालेले सर्व्हायव्हल बेनिफिट

समजा ₹5 लाखांची न्यू मनी बॅक 920 पॉलिसी आहे (15 वर्षे प्रीमियम, 5व्या, 10व्या आणि 15व्या वर्षी 20% सर्व्हायव्हल बेनिफिट, मॅच्युरिटीला 40%) आणि 8 प्रीमियमनंतर भरणा थांबला. तर ₹5,00,000 × 8/15 − आधी मिळालेले ₹1,00,000 = ₹1,66,667, अधिक जमा बोनस. पुढे कोणतेही सर्व्हायव्हल बेनिफिट मिळत नाहीत.

पेड-अप झाल्यानंतर बोनसचे काय होते?

सर्वात जास्त नुकसान इथेच होते:

• जमा बोनस राहतो. पॉलिसी चालू असताना जमा झालेला प्रत्येक सिंपल रिव्हर्शनरी बोनस पॉलिसीसोबत राहतो आणि पेड-अप विमा रकमेसोबत मिळतो.
• नवीन बोनस बंद. पेड-अप पॉलिसी LIC च्या नफ्यात सहभागी राहत नाही, त्यामुळे उरलेल्या वर्षांचा रिव्हर्शनरी बोनस जमा होत नाही.
• फायनल ॲडिशनल बोनस साधारणपणे मिळत नाही. पेड-अप पॉलिसीवर FAB देय नाही, असे LIC च्या माहितीपत्रकांत सहसा नमूद असते.
• रायडर संपतात. अपघात आणि टर्म रायडरला कोणतेही पेड-अप मूल्य मिळत नाही.
• कर्ज तरीही मिळू शकते. पेड-अप पॉलिसीवर LIC साधारणपणे सरेंडर मूल्याच्या 80% पर्यंत कर्ज देते, तर चालू पॉलिसीवर 90% पर्यंत.

बोनस सुरुवातीपासून कसा जमा होतो ते आमच्या LIC बोनस कसा मोजला जातो लेखात पाहा, किंवा LIC बोनस कॅल्क्युलेटर ने तुमचा अंदाज काढा.

उदाहरण: जीवन लाभ 936 पेड-अप झाल्यावर

एका 35 वर्षांच्या व्यक्तीने 2017 मध्ये ₹10 लाख विमा रक्कम, 21 वर्षांची मुदत आणि 15 वर्षे प्रीमियम असलेली जीवन लाभ 936 पॉलिसी घेतली. आमच्या जीवन लाभ 936 कॅल्क्युलेटर नुसार वार्षिक प्रीमियम ₹56,300 आहे. आम्ही सरासरी बोनस ₹45 प्रति ₹1,000 वार्षिक धरला आहे; हा आमच्या कॅल्क्युलेटरचा डिफॉल्ट आहे, LIC ने जाहीर केलेला दर नाही.

त्यांनी 7 प्रीमियम (2017 ते 2023) भरले आणि मग भरणा थांबवला. पेड-अप मूल्य:

• पेड-अप विमा रक्कम: ₹10,00,000 × 7/15 = ₹4,66,667
• जमा बोनस: ₹45 × 1,000 × 7 वर्षे = ₹3,15,000
• पेड-अप मूल्य: ₹7,81,667, जे 2038 मध्ये मॅच्युरिटीला (वय 56) किंवा आधी मृत्यू झाल्यास नॉमिनीला मिळेल

प्रीमियम कधी थांबले यानुसार चित्र कसे बदलते ते खाली पाहा. सरेंडरचा अंदाज आमच्या LIC सरेंडर मूल्य कॅल्क्युलेटर मधून घेतला आहे:

भरलेले प्रीमियम	एकूण भरणा	पेड-अप विमा रक्कम	जमा बोनस	मॅच्युरिटीला पेड-अप मूल्य	आत्ता सरेंडर मूल्य (अंदाज)
3	₹1,68,900	₹2,00,000	₹1,35,000	₹3,35,000	₹99,114
5	₹2,81,500	₹3,33,333	₹2,25,000	₹5,58,333	₹1,89,127
7	₹3,94,100	₹4,66,667	₹3,15,000	₹7,81,667	₹3,03,144
10	₹5,63,000	₹6,66,667	₹4,50,000	₹11,16,667	₹5,30,520
12	₹6,75,600	₹8,00,000	₹5,40,000	₹13,40,000	₹7,28,871
सर्व 15 (चालू पॉलिसी)	₹8,44,500	₹10,00,000	₹9,45,000 + FAB	₹20,95,000	—

शेवटची ओळ पूर्ण मॅच्युरिटीचा अंदाज आहे, ज्यात आमचा कॅल्क्युलेटर ₹1,50,000 फायनल ॲडिशनल बोनस धरतो. 7 प्रीमियमनंतर थांबल्यास उरलेले ₹4,50,400 प्रीमियम वाचतात, पण मॅच्युरिटीला सुमारे ₹13 लाख कमी मिळतात. हा फरक कमी झालेली विमा रक्कम, आता कधीच जमा न होणारा 14 वर्षांचा बोनस, आणि गमावलेला FAB यांमुळे येतो.

पेड-अप की सरेंडर: कशात जास्त मिळते?

दोन्ही पर्याय एकाच आकड्यापासून सुरू होतात. LIC चे स्पेशल सरेंडर मूल्य म्हणजे मूलतः पेड-अप मूल्य आजच्या किमतीत आणून काढलेली रक्कम, कारण तुम्ही पैसे अनेक वर्षे आधी घेत असता.

	पेड-अप ठेवणे	सरेंडर करणे
रक्कम	2038 मध्ये मॅच्युरिटीला ₹7,81,667	आत्ता सुमारे ₹3,03,144 (अंदाज)
विमा संरक्षण	कमी झालेले संरक्षण 2038 पर्यंत सुरू	लगेच संपते
जमा बोनस	पूर्ण राहतो	फक्त त्याचे रोख मूल्य मिळते
कर्जाचा पर्याय	सरेंडर मूल्याच्या सुमारे 80% पर्यंत	नाही
नंतर रिव्हायव्हल	हो, पहिल्या न भरलेल्या प्रीमियमपासून 5 वर्षांत	नाही

आमचा सरेंडर अंदाज पेड-अप मूल्य 7% वार्षिक दराने डिस्काउंट करतो, म्हणजे मॅच्युरिटीपर्यंत थांबणे हे सरेंडर मूल्यावर सुमारे 7% वार्षिक कमावण्यासारखे आहे. हा परतावा निश्चित, कमी जोखमीचा आणि अटी पूर्ण झाल्यास करमुक्तही आहे. LIC चे प्रत्यक्ष सरेंडर मूल्य यापेक्षा जास्त किंवा कमी असू शकते, म्हणून कोटेशन नक्की घ्या.

फक्त प्रीमियमचा भार थांबवायचा असेल आणि रोख रकमेची गरज नसेल, तेव्हा पॉलिसी पेड-अप ठेवणे साधारणपणे योग्य ठरते. पैशांची आत्ता गरज असेल, पॉलिसी सुरुवातीच्या टप्प्यात असून तिचे पेड-अप मूल्य फार कमी असेल, किंवा पैशांचा स्पष्टपणे चांगला उपयोग असेल, तेव्हा सरेंडर योग्य. GSV आणि SSV कसे मोजतात ते आमच्या LIC सरेंडर मूल्य नियम लेखात सांगितले आहे.

पूर्ण संरक्षण परत कसे मिळवावे

पॉलिसी पेड-अप होणे हा अंतिम निर्णय नाही. पहिल्या न भरलेल्या प्रीमियमपासून 5 वर्षांत आणि मॅच्युरिटीपूर्वी, सर्व थकीत प्रीमियम व्याजासह भरून आणि LIC च्या आरोग्यविषयक अटी पूर्ण करून तुम्ही ती रिव्हाइव्ह करू शकता. पूर्ण विमा रक्कम परत येते आणि बोनस पुन्हा जमा होऊ लागतो. तात्पुरत्या आर्थिक अडचणीमुळे प्रीमियम थांबवला असेल, तर रिव्हायव्हलचा खर्च आणि पेड-अपमुळे होणारे नुकसान यांची तुलना करा. व्याजाचा हिशोब आमच्या LIC लॅप्स पॉलिसी रिव्हायव्हल लेखात आहे.

पेड-अप पॉलिसीवरील कर

पेड-अप पॉलिसीतून मॅच्युरिटीला किंवा मृत्यूनंतर मिळणाऱ्या रकमेला इतर जीवन विमा रकमेसारखेच नियम लागू होतात. पॉलिसी नेहमीच्या अटी पूर्ण करत असेल, तर ही रक्कम आयकर कायदा, 2025 मधील कलम 11 सह अनुसूची II (पूर्वीचे कलम 10(10D)) नुसार करमुक्त आहे. अटींमध्ये हे येते: एप्रिल 2012 पासून जारी पॉलिसीत वार्षिक प्रीमियम विमा रकमेच्या 10% च्या आत असावा, आणि 1 एप्रिल 2023 पासून जारी पॉलिसींमध्ये अशा सर्व पॉलिसींचा एकूण वार्षिक प्रीमियम ₹5 लाखांपर्यंत असावा. मृत्यू दाव्याची रक्कम कोणत्याही परिस्थितीत करमुक्त असते. 22 सप्टेंबर 2025 पासून वैयक्तिक जीवन विमा प्रीमियमवर GST लागत नाही, पण त्याचा पेड-अप मूल्यावर काहीही परिणाम होत नाही.

महत्त्वाचे मुद्दे

• पेड-अप मूल्य तयार झाल्यानंतर प्रीमियम थांबवल्यास पॉलिसी आपोआप पेड-अप होते: जुन्या LIC प्लानमध्ये साधारणपणे 2 पूर्ण वर्षांनंतर, आणि 1 ऑक्टोबर 2024 पासूनच्या प्लानमध्ये साधारणपणे 1 वर्षानंतर.
• पेड-अप मूल्य = विमा रक्कम × (भरलेले प्रीमियम ÷ एकूण देय प्रीमियम) + जमा बोनस; मनी बॅक प्लानमध्ये आधी मिळालेले सर्व्हायव्हल बेनिफिट वजा होतात.
• गुणोत्तर प्रीमियम भरण्याच्या मुदतीवर ठरते, त्यामुळे मर्यादित प्रीमियम प्लानमध्ये जास्त रक्कम राहते.
• जमा बोनस राहतो, पण नवीन बोनस, FAB आणि रायडर थांबतात.
• पेड-अप मूल्य मॅच्युरिटीला किंवा मृत्यूनंतर मिळते, प्रीमियम थांबवल्याबरोबर नाही.
• आत्ता रोख रकमेची गरज नसेल, तर पेड-अप ठेवणे साधारणपणे सरेंडरपेक्षा जास्त देते, आणि 5 वर्षांत रिव्हायव्हल केल्यास पूर्ण संरक्षण परत मिळते.

हा एक स्वतंत्र मार्गदर्शक लेख आहे; आमचा LIC शी कोणताही संबंध नाही. सर्व आकडे आमच्या कॅल्क्युलेटरचे अंदाज आहेत. तुमच्या पॉलिसीचे नेमके पेड-अप मूल्य जाणून घेण्यासाठी LIC चे ग्राहक पोर्टल पाहा किंवा तुमच्या शाखेत विचारा.